تنبلی چشم یا آمبلیوپی اختلالی است که در آن یکی از چشمها بهطور طبیعی کار نمیکند و دید ضعیفی دارد. این مشکل معمولا به علت استرابیسم (انحراف چشم)، خطاهای انکساری شدید مثل نزدیکبینی یا دوربینی یا انسداد مسیر دید ایجاد میشود. در این وضعیت، مغز یکی از چشمها را نادیده میگیرد تا از دید دوگانه جلوگیری کند، که این امر باعث تضعیف بینایی در چشم ضعیف میشود. در این مقاله قصد داریم اطلاعاتی درباره تنبلی چشم بیان کنیم، برای کسب اطلاعات بیشتر با ما همراه باشید.
تنبلی چشم چیست؟
تنبلی چشم که در علم پزشکی به آن آمبلیوپی گفته میشود، زمانی اتفاق میافتد که مغز سیگنالها و پیامهای یکی از چشمها را بهدلیل ضعف آن نادیده میگیرد و بیشتر بر روی چشم دیگر متمرکز میشود. این موضوع باعث میشود که چشم ضعیف به طور غیرارادی کنار گذاشته شود و در نتیجه، سردرگمی و انحراف در آن چشم مشاهده شود. در برخی موارد، این عارضه هیچگونه احساس خاصی ایجاد نمیکند و تغییرات ظاهری در چشمها دیده نمیشود، بنابراین تشخیص آن تنها توسط پزشک ممکن است.
چرا تنبلی چشم ایجاد میشود؟
تنبلی چشم یا آمبلیوپی یک اختلال بینایی است که در دوران کودکی ایجاد میشود و معمولا در یک چشم مشاهده میشود. این وضعیت زمانی رخ میدهد که مغز به دلیل مشکلاتی در توسعه بینایی در یکی از چشمها، سیگنالهای آن را نادیده میگیرد و ترجیح میدهد از تصویر چشم دیگر استفاده کند. این امر میتواند منجر به کاهش بینایی در چشم ضعیفتر شود. علل اصلی این عارضه عبارتاند از:
- استرابیسم (انحراف چشم): در این حالت، عدم هماهنگی بین عضلات چشم باعث میشود که چشمها به سمت داخل یا خارج منحرف شوند. مغز برای جلوگیری از دوبینی، تصویر چشم منحرف را نادیده میگیرد که میتواند به تنبلی چشم منجر شود.
- اختلاف در عیوب انکساری بین چشمها: وجود تفاوت قابل توجه در میزان نزدیکبینی، دوربینی یا آستیگماتیسم بین دو چشم میتواند باعث شود مغز تنها از تصویر چشم با وضوح بالاتر استفاده کند، که میتواند به این عارضه منجر شود.
- انسداد مسیر بینایی: وجود مشکلاتی مانند آب مروارید مادرزادی، کدورت قرنیه یا افتادگی پلک میتواند مانع از رسیدن تصویر واضح به مغز شود. مغز به دلیل عدم دریافت تصویر واضح از چشم مسدود شده، ترجیح میدهد از چشم دیگر استفاده کند که میتواند به تنبلی چشم منجر شود.
عوامل خطر اضافی عبارتاند از:
- سابقه خانوادگی: وجود تاریخچهای از این بیماری در خانواده میتواند خطر ابتلا به این اختلال را افزایش دهد.
- زایمان زودرس یا وزن کم هنگام تولد: این موارد میتوانند خطر ابتلا به تنبلی چشم را افزایش دهند.
- تشخیص زودهنگام و درمان مناسب این عارضه در دوران کودکی بسیار مهم است، زیرا در صورت عدم درمان، ممکن است بینایی کاهش یافته به صورت دائمی باقی بماند.
تنبلی چشم چه علائمی دارد؟
علائم تنبلی چشم یا آمبلیوپی ممکن است در کودکان و بزرگسالان متفاوت باشد، اما به طور کلی علائم این عارضه شامل موارد زیر است:
تنبلی چشم در کودکان معمولا با علائمی مانند کاهش دید در یک چشم همراه است که در آن کودک ممکن است نتواند به وضوح با یکی از چشمها ببیند. علاوه بر این، کودک ممکن است برای جبران ضعف بینایی چشم ضعیفتر، سر خود را به سمت خاصی کج کند. همچنین، ممکن است به طور مکرر پلک بزند یا آن را ببندد تا از دید واضح چشم دیگر استفاده کند. دیگر علائم شامل عدم توانایی در تشخیص فاصله اشیا، خستگی چشمها هنگام مطالعه یا تمرکز، و در برخی موارد انحراف چشم به سمت داخل یا خارج میباشد. این علائم در ابتدا ممکن است بهطور واضح مشاهده نشوند و در نتیجه تشخیص تنبلی چشم به تاخیر بیفتد.
در بزرگسالان، علائم تنبلی چشم شامل ضعف بینایی در یک چشم است که ممکن است با استفاده از عینک هم اصلاح نشود. دیگر علائم شامل دوبینی یا دیدن دو تصویر از یک شیء واحد و ناهماهنگی چشمها که به نظر میرسد چشمها هماهنگ کار نمیکنند، میباشد. همچنین ممکن است کاهش درک عمق و مشکل در تعیین فاصله و عمق اشیاء وجود داشته باشد.
این علائم معمولا با مشکلات در هماهنگی عملکرد چشمها و مغز مرتبط هستند، که در صورت عدم درمان میتوانند به کاهش دائمی بینایی در چشم ضعیفتر منجر شوند. تشخیص و درمان زودهنگام توسط بهترین چشم پزشک تهران میتواند از بروز مشکلات جدیتر جلوگیری کند.
آیا تنبلی چشم به انحراف چشم مرتبط است؟
تنبلی چشم یا آمبلیوپی و انحراف چشم یا استرابیسم دو اختلال بینایی مرتبط هستند که میتوانند بر عملکرد یکدیگر تاثیر گذار باشند.
استرابیسم به وضعیتی گفته میشود که در آن چشمها در یک راستا قرار ندارند و به جهات مختلفی مانند داخل، خارج، بالا یا پایین منحرف میشوند. این انحراف میتواند مادرزادی باشد یا در سنین بالاتر به دلایل مختلف بروز کند
در مقابل تنبلی چشم زمانی رخ میدهد که بینایی یک چشم به دلیل عدم استفاده مناسب در دوران کودکی کاهش مییابد. این وضعیت به دنبال استرابیسم نیز ایجاد میشود؛ زیرا در صورت وجود انحراف چشم، مغز برای جلوگیری از دوبینی، تصویر چشم منحرف را نادیده میگیرد و تنها به تصویر چشم مستقیم توجه میکند. این فرآیند میتواند منجر به کاهش تحریک و توسعه بینایی در چشم منحرف شده و در نهایت به تنبلی چشم منجر شود.
بنابراین، استرابیسم میتواند عاملی برای ایجاد آمبلیوپی باشد و یا به دنبال آن پیش بیاید. تشخیص و درمان بهموقع هر دو اختلال برای جلوگیری از مشکلات بینایی بلندمدت اهمیت دارد.
آیا تنبلی چشم میتواند باعث کاهش دائمی بینایی شود؟
تنبلی چشم یا آمبلیوپی یک اختلال بینایی است که در صورت عدم تشخیص و درمان بهموقع میتواند منجر به کاهش دائمی بینایی شود. این وضعیت زمانی رخ میدهد که تکامل طبیعی بینایی در یک یا هر دو چشم در دوران کودکی مختل شود، بهطوری که حتی با استفاده از عینک یا لنز، بینایی بهبود نمییابد.
اگر تنبلی چشم در دوران کودکی درمان نشود، ممکن است به کاهش جدی و دائمی بینایی در چشم آسیبدیده منجر شود. هر چه درمان دیرتر انجام شود، احتمال بهبود بینایی کاهش مییابد؛ بهطوری که پس از سنین ۷ تا ۱۰ سال، درمان تاثیر چندانی ندارد. بنابراین، تشخیص و درمان زودهنگام تنبلی چشم برای جلوگیری از مشکلات بینایی در آینده بسیار مهم است.
چه روش هایی برای درمان تنبلی چشم وجود دارد؟
همان طور که بیان کردیم تنبلی چشم یا آمبلیوپی یک اختلال بینایی است که در صورت عدم درمان بهموقع، میتواند منجر به کاهش دائمی بینایی در چشم آسیب دیده شود. درمانهای متعددی برای این وضعیت وجود دارد که با توجه به سن بیمار و شدت مشکل، انتخاب میشوند. این درمان ها عبارتند از:
- بستن چشم سالم : در این روش، چشم سالم بهمدت مشخصی در روز با چشمبند پوشانده میشود تا چشم تنبل مجبور به کارکرد بیشتر شود. این کار به تقویت بینایی چشم آسیب دیده کمک میکند.
- استفاده از قطرههای چشمی (آتروپین): بهجای بستن چشم سالم، میتوان از قطرههای آتروپین در چشم سالم استفاده کرد تا تاری دید موقت ایجاد شود. این روش نیز چشم تنبل را وادار به فعالیت بیشتر میکند. این مورد حتما باید با تجویز پزشک انجام شود و خود درمان بسیار آسیب زا میباشد.
- استفاده از عینک یا لنزهای اصلاحی: برای اصلاح مشکلات انکساری مانند نزدیکبینی، دور بینی یا آستیگماتیسم که ممکن است عامل وجود این عارضه باشند، استفاده از عینک یا لنزهای تماسی تجویز میشود. این لنزها به بهبود وضوح تصویر و تقویت بینایی کمک میکنند.
- تمرینات بینایی (ویژن تراپی): این تمرینات شامل فعالیتهایی هستند که به تقویت عضلات چشم و بهبود هماهنگی بین چشم و مغز کمک میکنند. تمریناتی مانند چرخش چشمها، دنبال کردن اجسام متحرک و تمرکز بر روی تصاویر مختلف میتوانند مفید باشند.
- جراحی: در مواردی که این عارضه به دلیل مشکلات ساختاری مانند انحراف چشم (استرابیسم) ایجاد شده باشد، ممکن است انجام جراحی برای اصلاح انحراف و بهبود هماهنگی چشمها ضروری باشد.
- استفاده از فیلترهای نیمه شفاف: این فیلترها بر روی عدسی عینک چشم سالم قرار داده میشوند تا تاری دید ایجاد کنند و مغز را مجبور به استفاده بیشتر از چشم تنبل کنند.