شبکیه یکی از حساسترین و مهمترین بافتهای چشم است که مسئول دریافت نور و انتقال پیامهای بینایی به مغز میباشد. آسیبهای شبکیه میتوانند بهصورت تدریجی یا ناگهانی باعث کاهش بینایی شوند. در بسیاری از موارد مانند جداشدگی شبکیه، سوراخ یا پارگی شبکیه، خونریزی زجاجیه و بیماریهای عروقی شبکیه، تنها درمان قطعی و موثر، جراحی است. اما نکتهای که گاهی از دید بیماران پنهان میماند این است که موفقیت جراحی شبکیه تا حد زیادی به آمادگیهای قبل از عمل وابسته است. اگر بیمار و پزشک پیش از عمل اقدامات لازم را بهخوبی انجام دهند، شانس بازگشت بینایی و کاهش عوارض پس از عمل بسیار بیشتر خواهد بود.
پزشک قبل از عمل شبکیه چه چیزهایی را باید از بیمار بداند؟
اولین قدم در اقدامات قبل از جراحی شبکیه چشم، بررسی کامل وضعیت بیمار است. پزشک باید یک شرح حال دقیق از بیمار بگیرد که شامل:
- بیماریهای زمینهای (دیابت، فشار خون، مشکلات قلبی، ریوی یا کلیوی)
- داروهای مصرفی (بهویژه داروهای رقیقکننده خون، کورتونها و داروهای قلبی)
- سابقه جراحیهای چشمی یا عمومی
- وجود حساسیت دارویی یا غذایی
این مرحله مهم است، زیرا برخی داروها یا بیماریها میتوانند خطر خونریزی، عفونت یا مشکلات بیهوشی را بالا ببرند. اگر پزشک از ابتدا آگاه باشد، میتواند پیشگیریهای لازم را انجام دهد.
چه معاینات و آزمایشهایی قبل از جراحی شبکیه لازم است؟
پس از گرفتن شرححال کامل، بهترین جراح شبکیه باید با معاینه مستقیم و استفاده از روشهای کمکی وضعیت شبکیه و سلامت عمومی بیمار را بررسی کند. این ارزیابیها معمولا در سه دسته اصلی انجام میشود:
معاینه کامل چشم
در اولین گام، وضعیت بالینی چشم بررسی میشود تا میزان آسیب و شرایط عمومی چشم مشخص گردد:
- میزان بینایی: ثبت دقیق وضعیت دید قبل از عمل.
- فشار داخل چشم : شناسایی فشار بالا یا پایین که میتواند بر انتخاب روش جراحی اثر بگذارد.
- معاینه با مردمک باز: مشاهده شبکیه و تعیین نوع آسیب (پارگی، جداشدگی یا خونریزی).
روشهای تصویربرداری
وقتی مشاهده مستقیم کافی نباشد یا برای بررسی جزئیات بیشتر، از تصویربرداریهای تخصصی استفاده میشو که شامل موارد زیر هستند:
- OCT (Optical Coherence Tomography): نمایش دقیق ضخامت شبکیه و وجود مایع یا سوراخ.
- فلوئورسین آنژیوگرافی: بررسی سلامت عروق شبکیه و تشخیص نشت خون یا مایع.
- سونوگرافی چشم (B-Scan): در مواردی که کدورت یا خونریزی زجاجیه مانع دید مستقیم است.
بررسیهای آزمایشگاهی
برای اطمینان از سلامت عمومی بدن و کاهش خطرات بیهوشی یا خونریزی، آزمایشهای پایه انجام میشود:
- آزمایش خون عمومی: شامل بررسی قند، چربی و عملکرد کلیه و کبد.
- آزمایش انعقادی: مخصوص بیمارانی که داروهای رقیقکننده مصرف میکنند یا سابقه خونریزی دارند.
- CBC (شمارش کامل سلولهای خونی): ارزیابی وضعیت هموگلوبین و گلبولهای سفید و پلاکتها.
در ادامه شما فیلمی از عکس برداری برای جراحی شبکیه را مشاهده میکنید.
چگونه بیماریهای زمینهای میتوانند روی جراحی شبکیه تاثیر بگذارند؟
خیلی از بیماران شبکیه، بیماریهای زمینهای دارند که باید قبل از عمل کنترل شوند. بیماری های زمینه ای که پیش از انجام جراحی شبکیه باید بررسی شود عبارتند از:
- دیابت: اگر قند خون بالا باشد، هم احتمال خونریزی حین عمل بیشتر میشود، هم زخم دیرتر ترمیم میشود.
- فشار خون بالا: فشار کنترلنشده میتواند خطر خونریزی شبکیه را بالا ببرد.
- بیماریهای قلبی–ریوی: چون جراحی معمولا تحت بیهوشی یا بیحسی طولانی انجام میشود، لازم است بیمار از نظر قلبی–ریوی بررسی شود.
- اختلالات انعقادی یا مصرف داروهای رقیقکننده خون: در این موارد باید تصمیم گرفته شود که دارو موقتا قطع یا جایگزین شود.
قبل از جراحی شبکیه چگونه داروها باید مدیریت شوند؟
قبل از جراحی شبکیه، باید داروهای مصرفی بیمار بهطور کامل بررسی شوند. بعضی داروها اگر بدون هماهنگی ادامه یابند، میتوانند خطر خونریزی یا عوارض حین عمل را افزایش دهند. به همین دلیل تنظیم درست داروها یکی از مراحل مهم آمادهسازی بیمار است.
داروهای رقیقکننده خون
بسیاری از بیماران به دلیل مشکلات قلبی یا عروقی از داروهایی مثل وارفارین، کلوپیدوگرل یا آسپرین استفاده میکنند. ادامه مصرف این داروها بدون برنامه میتواند خطر خونریزی در حین جراحی شبکیه را به شدت افزایش دهد. به همین دلیل، جراح با مشورت متخصص داخلی یا قلب تصمیم میگیرد مصرف این داروها موقتا متوقف شود یا به داروهای کوتاهاثر مانند هپارین تغییر یابد. این کار کمک میکند هم خونریزی کنترل شود و هم خطر ایجاد لخته کاهش پیدا کند.
داروهای چشمی
برای پیشگیری از عفونت و التهاب، معمولا جراح قبل از عمل داروهای موضعی چشم تجویز میکند. قطرههای آنتیبیوتیک شایعترین داروهایی هستند که از یک تا دو روز قبل از جراحی شروع میشوند. در بعضی شرایط نیز قطرههای ضدالتهاب برای کاهش التهاب شبکیه یا قرنیه توصیه میگردند. استفاده صحیح و منظم از این داروها در کاهش عوارض بعد از عمل نقش مهمی دارد.
داروهای عمومی و مرتبط با بیهوشی
داروهای عمومی بیمار مانند داروهای فشار خون، قلب یا دیابت باید بهدقت تنظیم شوند. قطع یا مصرف نادرست این داروها میتواند مشکلات جدی ایجاد کند. معمولا تصمیمگیری در این زمینه با همکاری جراح، متخصص داخلی و تیم بیهوشی انجام میشود. همچنین، تیم بیهوشی ممکن است برای ایمنی بیشتر بیمار، داروهای آرامبخش یا پیشداروهایی را قبل از جراحی تجویز کند تا روند بیهوشی بدون خطر انجام شود.
بیمار قبل از جراحی شبکیه چه اقداماتی باید انجام دهد؟
قبل از انجام جراحی شبکیه، آمادگی عمومی بیمار نقش بسیار مهمی در موفقیت عمل و کاهش عوارض پس از آن دارد. این آمادگی شامل رعایت نکات تغذیهای، بهداشتی، روانی و سبک زندگی میشود و هدف آن فراهم کردن شرایط جسمی و ذهنی مناسب برای بیمار است. انجام دقیق این اقدامات کمک میکند تا جراحی با ایمنی بیشتر انجام شود و روند بهبودی پس از عمل سریعتر و بدون مشکل باشد. در ادامه، مهمترین اقدامات پیش از عمل به صورت مرحلهای توضیح داده شده است.
ناشتایی و رژیم غذایی
یکی از اصول مهم قبل از هر عمل جراحی، رعایت ناشتایی است. بیمار باید معمولا از ۶ تا ۸ ساعت قبل از عمل چیزی نخورد و ننوشد تا خطر برگشت محتویات معده و مشکلات تنفسی در زمان بیهوشی کاهش یابد. در کودکان یا بیماران خاص، مدت زمان ناشتایی بر اساس نظر متخصص بیهوشی تنظیم میشود. همچنین توصیه میشود بیماران شب قبل از عمل یک وعده غذایی سبک میل کنند و از مصرف غذاهای سنگین و پرچرب پرهیز نمایند.
رعایت بهداشت فردی
بهداشت چشم و اطراف آن قبل از جراحی اهمیت زیادی دارد. بیمار باید شب قبل یا صبح روز عمل صورت و پلکها را با آب و صابون ملایم بشوید تا آلودگی و میکروبهای احتمالی کاهش یابد. استفاده از لوازم آرایشی، کرمهای پوستی یا عطر و اسپری در اطراف صورت و چشم بهطور کامل ممنوع است. همچنین افرادی که از لنزهای تماسی استفاده میکنند باید چند روز قبل از عمل مصرف آنها را متوقف نمایند تا سطح چشم سالم و آماده برای جراحی باشد.
کنترل عادات ناسالم
مصرف سیگار و الکل قبل از جراحی توصیه نمیشود. نیکوتین موجود در سیگار باعث کاهش اکسیژنرسانی به بافتها و کندی روند ترمیم زخم میشود. الکل نیز میتواند با داروهای بیهوشی تداخل داشته باشد و خطر عوارض قلبی و تنفسی را افزایش دهد. بهتر است بیماران از چند روز تا چند هفته قبل از عمل، مصرف این مواد را کنار بگذارند.
تنظیم سبک زندگی در روزهای قبل از عمل
بیماران باید در روزهای منتهی به جراحی استراحت کافی داشته باشند و از فعالیتهای شدید بدنی اجتناب کنند. خواب کافی شب قبل از عمل کمک میکند بدن آمادگی بیشتری برای بیهوشی و جراحی داشته باشد. همچنین توصیه میشود بیماران داروهای روزانه خود را طبق نظر پزشک مصرف کنند و در صورت وجود بیماریهای زمینهای، همراه داشتن پرونده پزشکی و داروهای مصرفی ضروری است.
هماهنگیهای مربوط به عمل
معمولا لازم است بیمار چند ساعت قبل از جراحی در بیمارستان یا مرکز جراحی حضور پیدا کند. در این مرحله، اقدامات اولیه مانند تزریق سرم، قطرهریزی برای گشاد کردن مردمک و آمادهسازی محیطی انجام میشود. همچنین بهتر است بیمار با یک همراه مطمئن در بیمارستان حاضر شود، زیرا بعد از جراحی به دلیل تاثیر داروها امکان رانندگی یا بازگشت تنها وجود ندارد.
قبل از جراحی شبکیه چه چیزهایی را باید بدانیم؟
آموزش بیمار قبل از جراحی شبکیه نقش مهمی در موفقیت عمل و کاهش عوارض پس از آن دارد. هدف این مرحله، آمادهسازی بیمار برای جراحی و آگاهی از مراقبتهای قبل و بعد از عمل است.
توضیح روند جراحی
بیمار باید بداند جراحی چگونه انجام میشود، چه نوع بیهوشی یا بیحسی استفاده میشود و چه مدت طول میکشد. آگاهی از این موارد اضطراب بیمار را کاهش میدهد و همکاری او را در طول عمل افزایش میدهد.
مراقبتها و محدودیتهای بعد از عمل
آموزش مراقبتهای پس از جراحی شامل پرهیز از فعالیتهای سنگین، رانندگی و بلند کردن اجسام است. همچنین استفاده منظم از قطرههای چشمی و اطلاعرسانی درباره علائم هشداردهنده مانند درد شدید یا کاهش دید بسیار مهم است.
حمایت روانی و نقش همراه
کاهش اضطراب بیمار با توضیح شفاف و پاسخ به سوالات او امکانپذیر است. حضور یک همراه مطمئن در روز جراحی نیز کمک میکند بیمار مراقبتهای بعدی را بهتر رعایت کند و در شرایط ضروری همراهی شود.