دکتر منصور همایونی
Search
Close this search box.
شبکیه چشم

شبکیه چشم چیست؟

شبکیه یا عصب بصری، بخشی از چشم است که در پشت عدسی قرار دارد. این لایه نازک و حساس، اطلاعات نوری را که توسط عدسی تشکیل می‌شوند را به اعصاب بصری انتقال می‌دهد. شبکیه شامل سلول‌های نوری مختلفی است که در فرایند تبدیل نور به سیگنال الکتریکی نقش دارند، این سیگنال‌ها سپس از طریق عصب بصری به مغز منتقل می‌شوند تا تصویر نهایی شکل گرفته و درک شود.

آناتومی شبکیه چشم

شبکیه چشم Retina

چشم هر انسانی تشکیل شده از لایه ای حساس به نورهای خارجی است که توسط شبکیه چشم سطح داخلی آن پوشانیده شده است. اجسام و در واقع دنیای بیرونی بوسیله دو بخش از چشم به نام های قرنیه و عدسی روی شبکیه تابیده می گردد. به مانند دوربین عکاسی یا فیلم برداری که تصاویر خارجی بر روی آن تابیده و ضبط می شود. 

شبکیه چشم به علل گوناگون مانند کهولت سن، مبتلا شدن به انواع بیماری ها و عفونت های چشمی، عوامل ژنیتیکی دچار مشکلاتی می شوند و به همین دلیل نمی تواند ارتباط مناسبی با محیط خارجی خود برقرار نماید و تصاویر ارسال شده بر روی آن به شکل صحیحی قرارنمی گیرند و این مشکلات سبب می شوند چشم تا حد و مرز کورشدن پیش برود.

بیشتر بخوانید: تقویت شبکیه چشم

ساختار شبکیه چشم

شبکیه چشم ترکیب شده از سلول های گیرنده نور که از تصاویر و اشیاء خارجی ساطع و تابیده می شود و رشته های نورون است. قطری درحدود 5/0 میلیمتر دارد و 75 % مساحت کره چشم را به خود اختصاص داده است.

سلول های گیرنده نور جریان های الکترومغناطیسی را به پیام های عصبی تبدیل کرده و آنها را بوسیله عصب های بینایی به لب پس سری رسانیده تا مغز بتواند آنها را به تصاویر واقعی تبدیل نماید. سلول های گیرنده نور به دو شکل مخروطی که عهده دار دیدن رنگ های در نور زیاد و استوانه ای برای نورهای باشدت کمتر می باشد.   

نقطه یا محلی که عصب بینایی از شبکیه خارج می شود را نقطه کور می گویند و اصطلاح لکه زرد شبکیه در راستا و امتداد محور نوری کره چشم قراردارد که باعث افزایش دقت و تیزبینی در دیدن می شود. در هر شبکیه 5 لایه نورون سلول های عصبی وجود دارد که عبارتند از: سلول های عقده ای، آماکرین، دو قطبی، افقی و گیرنده نور که این سلول ها شامل مخروطی و استوانه ای هستند.


نحوه عملکرد شبکیه چشم:

شبکه یا عصب بصری، قسمتی از چشم است که مسئول تبدیل نور به سیگنال الکتریکی است، که سپس به مغز منتقل می‌شود تا تصویری را که ما می‌بینیم، تشکیل دهد. عملکرد شبکه به این شکل است:

نور وارد چشم شده و توسط عدسی ترکیب می‌شود تا تصویری واضحتر شود.

نور به شبکیه می‌رسد که در پشت عدسی قرار دارد. در اینجا، سلول‌های نوری به نام عصبیها (نورون‌ها) و سلول‌های سیاه‌چاله (سلول‌های مخچه) وجود دارند.

عصبیها نور را به سیگنال‌های الکتریکی تبدیل می‌کنند. وقتی نور به آنها می‌رسد، آنها سیگنال‌های الکتریکی تولید می‌کنند.

سپس، سیگنال‌های الکتریکی از طریق عصب بصری به مغز منتقل می‌شوند. در اینجا، مغز تصویر را تشکیل می‌دهد و به ما این امکان را می‌دهد که ببینیم.

این فرآیند به طور مداوم اتفاق می‌افتد و باعث ایجاد دید بصری در انسان می‌شود.

تشخیص نور و رنگ توسط شبکیه:

شبکه چشم مسئول تشخیص نور و رنگ است. سلول‌های عصبی در شبکه چشم به عنوان اساس این فرآیند عمل می‌کنند. سلول‌های نوری، به ویژه سلول‌های مخروطی، مسئول تشخیص رنگ و جزئیات تصویر هستند. این سلول‌ها به نور مختلف با طول موج‌های مختلف و رنگ‌های مختلف واکنش نشان می‌دهند و این اطلاعات به مغز ارسال می‌شوند تا تصویری رنگارنگ و دقیق از محیط تشکیل شود. در عین حال، سلول‌های مخروطی و شاخصه‌های دیگر شبکه چشم نقش مهمی در تشخیص نور و روشنایی دارند، این اطلاعات همچنین به مغز منتقل می‌شوند تا ما بتوانیم محیط را در شرایط نوری مختلف تشخیص دهیم.

سلول های شبکیه چشم

سلول های استوانه ای چه نقشی دارند؟

سلول‌های استوانه‌ای نیز یک نوع از سلول‌های نوری در شبکه چشم هستند که نقش مهمی در تشخیص نور و تفاوت‌های شدت نور دارند. این سلول‌ها، که به عنوان نورون‌های حسی معروف هستند، در شناسایی تغییرات نوری سریع و پراهمیتی که در محیط رخ می‌دهد، نقش اساسی دارند. آن‌ها معمولاً در شرایط نوری ضعیف و مواجهه با منابع نور کمک می‌کنند. به طور کلی، سلول‌های استوانه‌ای به تعداد بیشتر از سلول‌های مخروطی در شبکه چشم وجود دارند و در دید در شرایط نوری کمتر موثرتر هستند.

جایگاه شبکیه در چشم و آناتومی آن:

شبکیه در چشم به عنوان لایه‌ای نازک و حساس واقع در پشت عدسی قرار دارد. این لایه مهم از سلول‌های نوری و سلول‌های عصبی تشکیل شده است که وظیفه تبدیل نور به سیگنال الکتریکی و ارسال آن به مغز برای تشکیل تصویر دارد.

آناتومی شبکیه شامل موارد زیر است:

لایه نوری (Retina): این لایه شامل سلول‌های نوری مختلفی است که نور را تشخیص می‌دهند. سلول‌های مختلف شامل مخروطی‌ها و استوانه‌ها هستند که مسئول تشخیص رنگ و تفاوت‌های نوری هستند.

لایه عصبی (Neural Layer): این لایه شامل سلول‌های عصبی است که سیگنال‌های الکتریکی را از سلول‌های نوری دریافت می‌کنند و آن‌ها را به سیستم عصبی مرکزی، به ویژه مغز، منتقل می‌کنند.

لایه پشتی (Back Layer): این لایه شامل سلول‌هایی است که سیگنال‌های الکتریکی را از لایه عصبی دریافت می‌کنند و این اطلاعات را پردازش می‌کنند قبل از ارسال آنها به مغز.

شبکیه در چشم، مکان حساسی است که تغییرات در آن می‌تواند به مشکلات بینایی منجر شود.

شبکیه چشم در اثر چه بیماریهایی آسیب می بیند؟

شبکیه ممکن است به دلیل بیماری‌های مختلفی آسیب ببیند. برخی از بیماری‌هایی که می‌توانند به شبکیه آسیب برسانند عبارتند از:

ابتلا به دیابت (دیابتی رتینوپاتی) که می‌تواند به آسیب شبکیه و عروق خونی آن منجر شود.

بیماری‌های عروقی مانند آنژیوپاتی یا ترومبوز عروق شبکیه که باعث اختلال در رساندن خون به شبکیه می‌شوند.

بیماری‌های التهابی مانند توکسوپلاسموز، سیفیلیس یا التهاب شبکیه.

اختلالات وراثتی مانند ماکولار دیژنراسیون، که باعث تخریب سلول‌های شبکیه و کاهش دید می‌شود.

آسیب ناشی از ضربه یا صدمات مکرر به چشم که ممکن است باعث لیزیون‌ها یا رهایش شبکیه شود.

آماسیون (آب مروارید): اگر آماسیون ناشی از افزایش فشار داخل چشمی به مدت طولانی نادرست درمان شود، می‌تواند به آسیب شبکه چشم و کاهش دید منجر شود.

ماکولار دیژنراسیون: این بیماری، که معمولاً با پیری مرتبط است، باعث تخریب سلول‌های شبکه چشم در ناحیه ماکولا می‌شود و باعث کاهش توانایی دید مرکزی می‌شود.

آسیب ناشی از صدمات یا جراحی: ضربه به چشم و پارگی شبکیه چشم یا جراحی‌های چشمی می‌توانند به آسیب و تخریب شبکه چشم و ناحیه‌های مجاور آن منجر شوند.

بیماری‌های التهابی: التهابات شبکه چشم مانند توکسوپلاسموز یا التهاب عروق می‌توانند به آسیب شبکه چشم و کاهش دید منجر شوند.

ترومبوز عروق شبکه چشم: بسته شدن عروق خونی که به شبکه چشم خون می‌رسانند می‌تواند باعث آسیب و تخریب شبکه چشم شود.

این فقط چند مثال از عواملی هستند که می‌توانند به آسیب شبکه چشم منجر شوند. برای تشخیص و درمان هر یک از این بیماری‌ها، مراجعه به یک پزشک چشم‌پزشکی الزامی است.

برای سلامت شبکیه چشم چه مواردی را رعایت کنیم؟

برای حفظ سلامت شبکه چشم و پیشگیری از بیماری‌ها و آسیب‌های مختلف، می‌توانید به موارد زیر توجه کنید:

مراقبت از سلامت عمومی: حفظ سلامت عمومی بدن شامل تغذیه مناسب، ورزش منظم، کنترل فشار خون، کنترل قند خون و اجتناب از سیگار کشیدن می‌تواند به حفظ سلامت شبکه چشم کمک کند.

مصرف مواد مغذی مناسب: مصرف مواد غذایی حاوی آنتی‌اکسیدان‌ها مانند ویتامین C و E، روی، رتینول و بتاکاروتن می‌تواند به حفظ سلامت شبکه چشم کمک کند. میوه‌ها و سبزیجات، ماهی چرب، مغزهای خوراکی و مواد غذایی حاوی امگا 3 نیز مفید هستند.

بیشتر بخوانید: مراقبت های بعد جراحی شبکیه

حفاظت از چشمان در برابر نور خورشید: استفاده از عینک آفتابی با فیلتر UV و استفاده از کلاه یا کلاه سر برای محافظت از چشمان در برابر اشعه مضر UV خورشید مهم است.

استفاده از کامپیوتر و صفحه نمایش‌ها: استفاده معقول از کامپیوتر و صفحه‌نمایش‌ها، استفاده از نور محیطی مناسب و انجام استراحت‌های کوتاه و منظم برای چشم‌ها در طول کار با این دستگاه‌ها می‌تواند به سلامت شبکه چشم کمک کند.

بررسی دوره‌ای چشمان: از بازرسی دوره‌ای چشمان با یک چشم‌پزشک حرفه‌ای استفاده کنید، به ویژه اگر علائمی از مشکلات چشمی نشان داده شود.

اجتناب از استفاده از سیگار: سیگاری کشیدن باعث افزایش خطر بروز بیماری‌های چشمی مانند ماکولار دیژنراسیون و آماسیون می‌شود، بنابراین بهتر است از استفاده از سیگار خودداری کنید.

این موارد به شما کمک می‌کنند تا سلامتی شبکه چشم خود را حفظ کرده و از بروز بیماری‌های چشمی جلوگیری کنید.

مطالب مرتبط