عمل جراحی لازک (LASEK) به عنوان یکی از مطمئن‌ترین و کم‌تهاجمی‌ترین روش‌های اصلاح عیوب انکساری، سالانه هزاران نفر را از وابستگی به عینک و لنزهای تماسی رها می‌سازد. با این حال، دستیابی به نتیجه اپتیکی ایده‌آل و شفافیت کامل بینایی تنها به مهارت جراح و دقت تجهیزات لیزر وابسته نیست؛ بخش عمده‌ای از موفقیت درمان در گرو رعایت دقیق و آگاهانه مراقبت‌های پس از عمل توسط خود بیمار است.
از آنجا که در جراحی لازک لایه سطحی قرنیه (اپیتلیوم) برداشته شده و بازسازی آن نیازمند زمان و شرایط محیطی مناسب است، رعایت اصول بهداشتی، مصرف منظم داروها و پرهیز از رفتارهای پرخطر نقشی حیاتی در ترمیم بدون عارضه ایفا می‌کند. در کلینیک چشم‌پزشکی دکتر همایونی، دستورالعمل‌های مراقبتی جامعی برای هر بیمار تدوین می‌شود تا دوره بهبودی با حداکثر آرامش و بهترین نتیجه سپری گردد.
دستورالعمل مصرف منظم قطره‌ها و داروهای تجویزی
مهم‌ترین مراقبت بعد از عمل لازک، چکاندن سرساعت و اصولی قطره‌های چشمی است. در روزهای ابتدایی، قطره‌های آنتی‌بیوتیک برای پیشگیری از ورود میکروارگانیسم‌ها و بروز عفونت، و قطره‌های کورتیکواستروئیدی (کورتون) برای مهار پاسخ‌های التهابی و جلوگیری از ایجاد لک یا کدورت قرنیه (Haze) تجویز می‌شوند. رعایت توالی زمانی و عدم جا انداختن نوبت‌های مصرف ضامن ترمیم شفاف بافت است.
پیش از مصرف هر قطره، شستشوی کامل دست‌ها با آب و صابون ضروری است. هنگام چکاندن دارو، پلک پایین را به آرامی به سمت پایین کشیده و بدون تماس نوک قطره‌چکان با چشم یا مژه‌ها، یک قطره در گوشه داخلی چشم بچکانید. در صورت تجویز چند نوع قطره، باید حداقل ۵ تا ۱۰ دقیقه بین مصرف هر کدام فاصله بگذارید تا داروی قبلی شسته نشود و اثربخشی کامل داشته باشد.
مراقبت ویژه از لنز پانسمان و هشدارهای ضروری
بلافاصله پس از اتمام لیزر، یک لنز تماسی پانسمان بدون نمره بر روی قرنیه قرار داده می‌شود تا از بافت در حال بازسازی محافظت کرده و سایش پلک روی لایه سطحی را به حداقل برساند. این لنز همانند یک محافظ بیولوژیک عمل می‌کند و به سلول‌های اپیتلیوم اجازه می‌دهد تا به شکلی منظم و پایدار روی سطح چشم گسترش یابند و تکثیر شوند.
بیمار تحت هیچ شرایطی نباید اقدام به دستکاری، جا‌به‌جا کردن یا خارج نمودن لنز پانسمان کند. در صورتی که احساس کردید لنز حرکت کرده یا خودبه‌خود از چشم افتاده است، از مالیدن چشم و تلاش برای قرار دادن مجدد آن به شدت بپرهیزید؛ در این شرایط فوراً با کلینیک دکتر همایونی تماس بگیرید تا لنز جدید در محیطی کاملاً استریل توسط پزشک جایگذاری گردد.
بهداشت فردی، استحمام و شستشوی صورت
رعایت دقیق اصول بهداشت فردی در هفته اول پس از لازک از ورود آلودگی‌ها و پاتوژن‌ها به سطح حساس چشم جلوگیری می‌کند. تا زمانی که لنز پانسمان در چشم قرار دارد (معمولاً ۴ روز)، شستن مستقیم صورت با آب شیر، ورود کف صابون و شامپو به چشم‌ها و دوش گرفتن مستقیم زیر دوش پرفشار ممنوع است؛ زیرا آب لوله‌کشی حاوی میکروب‌هایی نظیر آکانتاموبا است که می‌توانند تهدیدی جدی برای چشم در حال ترمیم باشند.
برای تمیز کردن صورت در این مدت، می‌توانید از دستمال‌های مرطوب بدون الکل یا پنبه آغشته به آب مقطر با احتیاط کامل دور چشم‌ها استفاده کنید. استحمام از گردن به پایین بدون خیس شدن سر مانعی ندارد. پس از برداشتن لنز پانسمان و تایید پزشک نیز تا حداقل ۲ هفته باید از ورود صابون، شامپو و آب با فشار مستقیم به داخل چشم خودداری شود.
حفاظت در برابر اشعه ماوراءبنفش (UV) و کاربرد عینک آفتابی
قرنیه پس از عمل لازک و در طول فرآیند تکثیر سلولی، حساسیت بسیار بالایی نسبت به پرتوهای فرابنفش خورشید دارد. مواجهه محافظت‌نشده با نور خورشید می‌تواند سلول‌های استروما را تحریک کرده و منجر به پدیده مات‌شدگی قرنیه (Corneal Haze) و بازگشت نامطلوب نمره چشم گردد؛ بنابراین استفاده از عینک آفتابی صرفاً یک توصیه تزئینی نبوده، بلکه بخشی از پروسه درمانی محسوب می‌شود.
دکتر همایونی تاکید می‌کند که در تمام طول روزهای آفتابی یا حتی ابری، هنگام خروج از منزل حتماً از عینک‌های آفتابی استاندارد با جذب ۱۰۰ درصدی اشعه UV (یووی ۴۰۰) و فریم‌های با پوشش مناسب استفاده نمایید. توصیه می‌شود این مراقبت محافظتی را حداقل به مدت ۶ ماه پس از عمل جراحی ادامه دهید تا سلامت و شفافیت پایدار قرنیه به طور کامل تضمین شود.
محدودیت‌های خواب، استراحت و استفاده از شیلد محافظ
در هنگام خواب، حرکات ناخودآگاه دست و فشار آوردن به چشم‌ها می‌تواند صدمات جبران‌ناپذیری به لایه اپیتلیوم در حال رشد وارد کند. به همین دلیل، در هفته اول پس از جراحی لازک، از هرگونه برخورد دست یا بالش با چشم ممانعت به عمل آورد.
علاوه بر این، توصیه می‌شود در روزهای ابتدایی به صورت طاق‌باز بخوابید و از خوابیدن روی شکم یا پهلویی که باعث فشار به چشم‌ها می‌شود خودداری نمایید. خواب کافی و استراحت در محیطی با نور ملایم و تهویه مطبوع، به بدن اجازه می‌دهد انرژی لازم برای تقسیم سلولی و ترمیم بافت آسیب‌دیده قرنیه را به شکلی مطلوب متمرکز کند.
تنظیم فعالیت‌های چشمی، کار با نمایشگرها و بازگشت به روتین روزمره
خیره شدن ممتد به صفحات نمایشگر (گوشی همراه، تبلت، لپ‌تاپ و تلویزیون) در ۴۸ تا ۷۲ ساعت اول پس از عمل به شدت باعث خشکی چشم و خستگی عضلات بینایی می‌شود؛ از این رو در روزهای اولیه تا حد امکان استفاده از وسایل دیجیتال را متوقف کنید. پس از گذشت ۳ روز، استفاده سبک و کوتاه‌مدت با رعایت فواصل استراحت مجاز خواهد بود.
هنگام کار با مانیتور، حتماً از قانون ۲۰-۲۰-۲۰ پیروی کنید؛ یعنی هر ۲۰ دقیقه یک بار به مدت ۲۰ ثانیه به نقطه‌ای در فاصله دور (حداقل ۶ متری) نگاه کنید و به صورت ارادی پلک بزنید. استفاده منظم و پیشگیرانه از قطره‌های اشک مصنوعی تک‌دوز در حین کار با نمایشگرها ضروری است تا سطح قرنیه همواره لغزنده و مرطوب باقی بماند.
محدودیت‌های آرایشی، ورزشی و پیگیری معاینات در کلینیک دکتر همایونی
استفاده از هرگونه لوازم آرایشی چشم، کرم‌های دور چشم، خط چشم، ریمل تا حداقل 1 تا 2 هفته پس از جراحی لازک ممنوع است، چرا که ذرات آرایشی منبع تجمع باکتری‌ها بوده و خطر عفونت و تحریک شیمیایی را به شدت افزایش می‌دهند. همچنین انجام ورزش‌های سنگین، کار با وزنه‌های سنگین، ورزش‌های تماسی و رفتن به استخر، سونا و جکوزی باید تا 2 هفته پس از جراحی به تعویق بیفتد.
حضور به موقع در جلسات ویزیت ادواری کلینیک تخصصی دکتر همایونی گام نهایی در تکمیل درمان است. معاینات در فواصل استاندارد (روزهای ابتدایی، یک ماه، سه ماه و شش ماه پس از عمل) به دکتر همایونی این امکان را می‌دهد تا روند ترمیم اپیتلیوم، فشار داخل چشمی و کیفیت دید شما را پایش کرده و دستورات دارویی را در زمان مناسب تعدیل کند.
پرسش‌های متداول (FAQ)
۱. تا چه مدت بعد از عمل لازک نباید چشم‌ها را مالید؟
مالیدن چشم‌ها حداقل تا یک ماه پس از جراحی اکیداً ممنوع است؛ چرا که وارد کردن فشار مکانیکی می‌تواند لایه سلولی اپیتلیوم در حال ترمیم را جدا کرده یا به قرنیه آسیب بزند. در صورت احساس خارش، مصرف مرتب اشک مصنوعی خنک را جایگزین مالیدن چشم کنید.
۲. استفاده از قطره‌های چشمی بعد از عمل لازک تا چه زمانی باید ادامه یابد؟
قطره‌های آنتی‌بیوتیک معمولاً طی هفته اول مصرف و سپس قطع می‌شوند. قطره‌های ضدالتهاب کورتونی و اشک‌های مصنوعی ممکن است بین چند هفته تا چند ماه بر اساس وضعیت قرنیه و با دستور مستقیم دکتر همایونی ادامه پیدا کنند و قطع آن‌ها باید حتماً تدریجی و با نظر پزشک باشد.
۳. چرا بعد از عمل لازک دید چشم دچار نوسان و تاری موقت می‌شود؟
نوسان دید در ۲ تا ۴ هفته ابتدایی پدیده‌ای طبیعی است و به دلیل ناهمواری‌های بسیار ریز میکروسکوپی در سطح لایه اپیتلیوم تازه تشکیل‌شده و درجاتی از خشکی چشم رخ می‌دهد؛ با تکمیل تقسیم سلولی و آبرسانی مناسب، دید به حداکثر ثبات و شفافیت خواهد رسید.
۴. بعد از جراحی لازک چه زمانی می‌توان رانندگی کرد؟
رانندگی تنها زمانی مجاز است که لنز پانسمان برداشته شده و وضوح دید هر دو چشم به سطح مطمئن و قانونی برای رانندگی ایمن رسیده باشد؛ این شرایط معمولاً از هفته دوم به بعد و با تایید پزشک در معاینه بالینی حاصل می‌شود.
۵. در صورت بروز چه علائمی پس از عمل لازک باید سریعاً به کلینیک مراجعه کرد؟
درد شدید و پیش‌رونده که با مسکن تسکین نیابد، کاهش ناگهانی و چشمگیر وضوح دید، ترشحات چرکی غلیظ، قرمزی مفرط و غیرعادی چشم یا خروج لنز پانسمان از علائم هشداردهنده‌ای هستند که نیازمند تماس فوری و ویزیت اورژانسی در کلینیک دکتر همایونی می‌باشند.